पुणे : मराठी चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ अभिनेत्री आणि प्रसिद्ध लावणी कलावंत मधु कांबीकर यांच्या निधनाची बातमी समोर आली आहे. वयाच्या ७३व्या वर्षी त्यांनी पुण्यातील राहत्या घरी अखेरचा श्वास घेतला. गेल्या अनेक वर्षांपासून त्या प्रदीर्घ आजाराशी झुंज देत होत्या. त्यांच्या निधनामुळे मराठी मनोरंजनविश्वात शोककळा पसरली असून, अभिनय आणि लावणीच्या माध्यमातून प्रेक्षकांच्या मनावर ठसा उमटवणाऱ्या एका गुणी कलाकाराला रसिकांनी गमावले आहे.

मधु कांबीकर यांनी आपल्या सहजसुंदर अभिनयाने आणि लावणीच्या वैशिष्ट्यपूर्ण सादरीकरणाने मराठी कलाविश्वात स्वतंत्र ओळख निर्माण केली होती. चित्रपटांमध्ये त्यांनी आई, सासू आणि आजी अशा विविध भूमिका साकारल्या. विशेषतः लोकप्रिय मराठी चित्रपटांमध्ये दिवंगत अभिनेते लक्ष्मीकांत बेर्डे म्हणजेच ‘लक्ष्या’ यांच्या आईच्या भूमिकेतून त्या अनेक प्रेक्षकांच्या परिचयाच्या झाल्या. आपल्या अभिनयातील सहजता, संवादफेक आणि चेहऱ्यावरील भाव यांच्या जोरावर त्यांनी छोट्या-मोठ्या भूमिकांनाही वेगळी उंची मिळवून दिली.

तमाशाच्या फडातून रुपेरी पडद्यापर्यंतचा प्रवास

मधु कांबीकर यांचा जन्म २८ जुलै १९५३ रोजी बीड जिल्ह्यातील माळेगाव खुर्द येथे झाला. लोककलेची आवड आणि सादरीकरणातील नैसर्गिक कौशल्य यामुळे त्यांनी तमाशाच्या फडातून आपल्या कलाप्रवासाला सुरुवात केली. तमाशा आणि लोकनाट्याच्या माध्यमातून त्यांनी प्रेक्षकांशी नाते जोडले. पुढे त्यांनी मराठी चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला आणि आपल्या अभिनयाच्या जोरावर वेगळी ओळख निर्माण केली.

चित्रपटांसोबतच लोकनाट्य, व्यावसायिक रंगभूमी आणि दूरदर्शन मालिकांमध्येही त्यांनी काम केले. ज्येष्ठ दिग्दर्शक राजदत्त यांच्या ‘शापित’ या चित्रपटातील त्यांच्या अभिनयाची विशेष दखल घेण्यात आली. ‘हेच माझं माहेर’, ‘राघुमैना’, ‘एक होता विदूषक’, ‘झपाटलेला’, ‘डेबू’, ‘माझा छकुला’ आणि ‘बिनकामाचा नवरा’ यांसारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या भूमिका प्रेक्षकांच्या स्मरणात राहिल्या.

मधु कांबीकर यांची ओळख केवळ अभिनेत्री म्हणून मर्यादित नव्हती. लावणी सादर करण्याची त्यांची खास शैली, हावभावांमधील सहजता आणि सादरीकरणातील ऊर्जा यामुळे त्यांनी लोककलेच्या क्षेत्रातही महत्त्वाचे स्थान मिळवले. पारंपरिक लोककलेचा बाज जपत प्रेक्षकांना खिळवून ठेवण्याची त्यांची हातोटी उल्लेखनीय होती.

एका कार्यक्रमात आलेल्या पक्षाघाताच्या झटक्याने आयुष्य बदलले

मधु कांबीकर यांच्या आयुष्यात २७ नोव्हेंबर २०१६ हा दिवस अत्यंत कठीण ठरला. मुंबईतील माटुंगा येथील यशवंत नाट्यमंदिरात आयोजित ‘लावण्य संगीत’ या कार्यक्रमात त्या तब्बल १२ वर्षांनंतर पुन्हा नृत्य सादर करण्यासाठी मंचावर आल्या होत्या. मात्र, कार्यक्रमादरम्यान त्यांची प्रकृती अचानक बिघडू लागली.

शारीरिक त्रास जाणवत असतानाही त्यांनी आपले सादरीकरण पूर्ण करण्याचा प्रयत्न केला. कार्यक्रम संपल्यानंतर त्या मेकअप रूममध्ये गेल्या. तेथे त्यांना पक्षाघाताचा झटका आला आणि त्यांच्या उजव्या हातावर त्याचा परिणाम झाला. त्यानंतर त्यांना तातडीने रुग्णालयात दाखल करण्यात आले.

या घटनेनंतर त्यांच्या प्रकृतीवर गंभीर परिणाम झाला. हळूहळू त्यांना दैनंदिन कामांसाठीही अडचणींचा सामना करावा लागला. आयुष्यभर रंगमंचावर आणि रुपेरी पडद्यावर आपल्या कलेने प्रेक्षकांचे मनोरंजन करणाऱ्या मधु कांबीकर यांना अखेर अभिनय आणि नृत्यापासून दूर राहावे लागले. त्यांच्या आयुष्यातील हा काळ त्यांच्यासाठी आणि त्यांच्या चाहत्यांसाठीही अत्यंत वेदनादायी होता.

जीवनगौरव पुरस्काराने गौरव

मराठी चित्रपट आणि लोककलेतील त्यांच्या योगदानाची दखल घेत २०१८ मध्ये झी चित्र गौरव पुरस्कार सोहळ्यात त्यांना जीवनगौरव पुरस्कार जाहीर करण्यात आला होता. मात्र, प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे त्यांना हा पुरस्कार स्वीकारण्यासाठी प्रत्यक्ष सोहळ्याला उपस्थित राहता आले नाही. त्यांच्या वतीने त्यांची सून शीतल जाधव यांनी हा पुरस्कार स्वीकारला होता.

मराठी कलाविश्वात मोठी पोकळी

मधु कांबीकर यांनी आपल्या कारकिर्दीत विविध प्रकारच्या भूमिका साकारत मराठी चित्रपटसृष्टी समृद्ध केली. विनोदी, भावनिक आणि कौटुंबिक कथानकांमध्ये त्यांनी साकारलेल्या व्यक्तिरेखांना प्रेक्षकांची पसंती मिळाली. त्याचबरोबर लावणी कलावंत म्हणूनही त्यांनी आपल्या कलेचा ठसा उमटवला.

आजारपणामुळे त्यांना गेल्या काही वर्षांत सार्वजनिक जीवनापासून दूर राहावे लागले होते. आता त्यांच्या निधनाने मराठी मनोरंजनसृष्टीतील एका महत्त्वाच्या कलाकाराचा प्रवास संपला आहे. त्यांच्या अभिनयातील सहजता, लावणीतील अदाकारी आणि पडद्यावर साकारलेल्या अजरामर व्यक्तिरेखा रसिकांच्या स्मरणात कायम राहतील. मधु कांबीकर यांच्या निधनाने मराठी चित्रपटसृष्टी आणि लोककलेच्या क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे.