पुणे : रुग्णसेवेप्रती समर्पण, स्वैच्छिक रक्तदानाला प्रोत्साहन, थॅलेसेमिया रुग्णांसाठी संशोधन आणि आर्थिक अडचणीत असलेल्या गरजू रुग्णांना मोफत उपचार मिळवून देण्यासाठी केलेल्या उल्लेखनीय कार्याची राष्ट्रीय स्तरावर दखल घेण्यात आली आहे. पुण्यातील बी. जे. शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय व ससून सर्वोपचार रुग्णालयाच्या समाजसेवा विभागातील अधीक्षक डॉ. शंकर मुगावे यांना ‘Outstanding Leadership Award – 2026’ या प्रतिष्ठित पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. आसाममधील गुवाहाटी येथे आयोजित राष्ट्रीय परिषदेत त्यांना हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. त्यांच्या या सन्मानामुळे वैद्यकीय सामाजिक कार्य, रक्तदान चळवळ आणि रुग्णकल्याणाच्या क्षेत्रात पुण्याच्या नावलौकिकात भर पडली आहे.

दि. ३० सप्टेंबर आणि १ ऑक्टोबर २०२६ रोजी गुवाहाटी येथील Assam down town University येथे AIAMSWP च्या राष्ट्रीय परिषदेचे आयोजन करण्यात आले होते. या परिषदेत देशभरातील सुमारे ६०० वैद्यकीय सामाजिक कार्यकर्ते, अधिकारी आणि संबंधित क्षेत्रातील प्रतिनिधी सहभागी झाले होते. वैद्यकीय सामाजिक कार्याच्या माध्यमातून रुग्णांना मदत करणे, रक्तदानाचे महत्त्व अधोरेखित करणे आणि विविध आजारांवरील उपचार व्यवस्थेत सामाजिक सहभाग वाढविणे, अशा महत्त्वाच्या विषयांवर या परिषदेत चर्चा करण्यात आली.

या राष्ट्रीय परिषदेत डॉ. शंकर मुगावे यांनी ‘Thalassemia Management in India: The Critical Role of Voluntary Blood Donation’ या विषयावर आपले संशोधन सादर केले. थॅलेसेमिया हा आजार असलेल्या रुग्णांच्या उपचार व्यवस्थापनात नियमित आणि सुरक्षित रक्तपुरवठ्याला महत्त्वाचे स्थान आहे. अशा रुग्णांसाठी स्वैच्छिक रक्तदात्यांचे योगदान किती आवश्यक आहे, तसेच रक्तदान चळवळ अधिक प्रभावी करण्याची गरज यावर त्यांच्या संशोधनातून प्रकाश टाकण्यात आला. या संशोधनासाठी पुण्यातील रक्तसंक्रमण क्षेत्रातील तज्ज्ञ डॉ. दिलीप वाणी यांचे मार्गदर्शन लाभले.

AIIMSच्या संशोधन सत्रातही अध्यक्षपदाची जबाबदारी

डॉ. मुगावे यांनी केवळ संशोधन सादर करण्यापुरते आपले योगदान मर्यादित न ठेवता, दिल्ली येथील अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्थेच्या (AIIMS) संशोधन सत्रात अध्यक्ष (Chairperson) म्हणूनही जबाबदारी पार पाडली. वैद्यकीय सामाजिक कार्य, संशोधन आणि रुग्णसेवा यांचा समन्वय साधत त्यांनी केलेल्या कार्याची या परिषदेत विशेष दखल घेण्यात आली.

AIAMSWP चे West Zonal Secretary म्हणून त्यांनी केलेले संघटनात्मक कार्य, सामाजिक आरोग्यविषयक उपक्रम आणि रुग्णकल्याणासाठी दिलेले योगदान लक्षात घेऊन त्यांना ‘Outstanding Leadership Award – 2026’ प्रदान करण्यात आला. AIIMS गुवाहाटीचे संचालक डॉ. अशोक पुराणिक आणि विद्यापीठाच्या कुलगुरूंच्या हस्ते त्यांचा सन्मान करण्यात आला. राष्ट्रीय स्तरावरील या पुरस्कारामुळे त्यांच्या कार्याला नवी ओळख मिळाली असून, वैद्यकीय सामाजिक कार्याच्या क्षेत्रात काम करणाऱ्या व्यक्तींनाही यामुळे प्रेरणा मिळणार आहे.

शतकवीर रक्तदाता म्हणून केलेल्या योगदानाचेही कौतुक

रक्तदान हे केवळ सामाजिक कार्य नसून अनेक रुग्णांसाठी जीवनदान ठरते. याच भावनेतून डॉ. मुगावे यांनी रक्तदान चळवळीत दिलेले योगदानही या परिषदेत अधोरेखित करण्यात आले. शतकवीर रक्तदाता म्हणून त्यांनी केलेले कार्य, थॅलेसेमिया रुग्णांसाठीचे संशोधन आणि रुग्ण व रक्तदाते यांच्यात समन्वय निर्माण करण्यासाठी केलेले प्रयत्न यांचे उपस्थित मान्यवरांनी कौतुक केले.

रक्ताची गरज असलेल्या रुग्णांना योग्य वेळी रक्त उपलब्ध व्हावे, रक्तदात्यांमध्ये सामाजिक बांधिलकीची भावना वाढावी आणि नियमित रक्तदानाबाबत जनजागृती व्हावी, यासाठी अशा उपक्रमांना महत्त्व आहे. रुग्णांच्या गरजा समजून घेऊन त्यांना मदतीचा हात देणे आणि रक्तदात्यांना रुग्णसेवेच्या कार्याशी जोडणे, हे या कामाचे महत्त्वाचे पैलू आहेत.

या राष्ट्रीय परिषदेला डॉ. मुगावे यांची कन्या सुरूची मुगावे, एम.एस्सी. (क्लिनिकल सायकोलॉजी), त्यांच्यासोबत उपस्थित होती. आपल्या कार्याचा राष्ट्रीय स्तरावर गौरव होत असताना कुटुंबीयांची उपस्थिती हा त्यांच्यासाठी आनंदाचा आणि अभिमानाचा क्षण ठरला.

गरजू रुग्णांना मोफत उपचार मिळवून देण्यासाठी ससून रुग्णालयाची प्रभावी कार्यपद्धती

डॉ. शंकर मुगावे यांच्या कार्यातील आणखी एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे आर्थिक अडचणींमुळे उपचार घेणे कठीण असलेल्या रुग्णांना मदत मिळवून देणे. अनेकदा गंभीर आजारांवरील उपचारांसाठी आवश्यक असलेला खर्च गरीब आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांना परवडत नाही. अशा परिस्थितीत रुग्णांना उपचारांपासून वंचित राहावे लागू नये, यासाठी ससून सर्वोपचार रुग्णालयाच्या समाजसेवा विभागामार्फत विविध स्तरांवर प्रयत्न केले जातात.

दानशूर व्यक्ती, सामाजिक संस्था, कंपन्यांच्या सामाजिक उत्तरदायित्व निधी (CSR) आणि देवस्थानांच्या सहकार्याने गरजू रुग्णांना मोफत उपचार मिळवून देण्यासाठी या विभागाकडून समन्वय साधला जातो. रुग्णांची आर्थिक परिस्थिती लक्षात घेऊन त्यांना उपलब्ध मदतीच्या पर्यायांशी जोडणे, उपचारांसाठी आवश्यक आर्थिक सहाय्य मिळविण्यासाठी प्रयत्न करणे आणि सामाजिक संस्थांच्या सहकार्याने रुग्णांना दिलासा देणे, अशा स्वरूपाचे काम या कार्यपद्धतीत महत्त्वाचे ठरते.

या रुग्णसेवा मॉडेलचे सादरीकरण डॉ. मुगावे यांनी राष्ट्रीय परिषदेत केले. आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल रुग्णांना मदत मिळवून देण्यासाठी रुग्णालय, सामाजिक संस्था, दानशूर व्यक्ती आणि विविध निधी स्रोत यांच्यात समन्वय निर्माण करण्याची ही कार्यपद्धती परिषदेत मांडण्यात आली. आरोग्यसेवेबरोबरच सामाजिक आधारव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी अशा प्रकारच्या यंत्रणेची आवश्यकता असल्याचे या सादरीकरणातून अधोरेखित झाले.

AIIMS गुवाहाटीतही अशाच रुग्णसेवा यंत्रणेच्या उभारणीसाठी मार्गदर्शनाची अपेक्षा

ससून रुग्णालयाच्या समाजसेवा विभागामार्फत राबविण्यात येणाऱ्या या कार्यपद्धतीची AIIMS गुवाहाटीचे संचालक डॉ. अशोक पुराणिक यांनी दखल घेतली. त्यांच्या संस्थेतही अशाच प्रकारची रुग्णसेवा यंत्रणा विकसित करण्यासाठी डॉ. शंकर मुगावे यांचे मार्गदर्शन आणि सहकार्य घेण्याची इच्छा त्यांनी व्यक्त केली.

ही बाब ससून रुग्णालयाच्या समाजसेवा विभागासाठी महत्त्वपूर्ण मानली जात आहे. एका शासकीय रुग्णालयात विकसित झालेल्या रुग्णसहाय्याच्या कार्यपद्धतीची दुसऱ्या राष्ट्रीय स्तरावरील वैद्यकीय संस्थेने दखल घेणे, हे या कामाचे महत्त्व अधोरेखित करणारे आहे. गरजू रुग्णांना उपचारांसाठी आर्थिक मदत उपलब्ध करून देण्याच्या प्रयत्नांना संस्थात्मक स्वरूप मिळाल्यास अधिक रुग्णांना त्याचा लाभ होऊ शकतो.

या सन्मानामुळे ससून रुग्णालयात रुग्णसेवेसाठी कार्यरत असलेल्या कर्मचाऱ्यांचे, सामाजिक संस्थांचे, रक्तदात्यांचे आणि दानशूर व्यक्तींचे योगदानही चर्चेत आले आहे. कारण रुग्णाला मदत मिळवून देण्याच्या प्रक्रियेत अनेक व्यक्ती आणि संस्था एकत्रितपणे काम करत असतात.

‘हा सन्मान माझा एकट्याचा नसून सर्वांच्या सेवाभावाचा गौरव’

या पुरस्काराबाबत आपली भावना व्यक्त करताना डॉ. शंकर मुगावे यांनी हा सन्मान केवळ वैयक्तिक नसून रुग्णसेवेसाठी समर्पित सहकारी, रक्तदाते, सामाजिक संस्था आणि दानशूर व्यक्ती यांच्या सेवाभावाचा गौरव असल्याचे नमूद केले. रुग्णांना योग्य वेळी मदत मिळवून देण्यासाठी अनेक जण निःस्वार्थपणे योगदान देतात. त्यांच्या सहकार्यामुळेच रुग्णसेवेचे कार्य अधिक प्रभावीपणे पुढे नेता येते, अशी भावना त्यांनी व्यक्त केली.

‘पुरस्कार प्रेरणा देतात, सन्मान जबाबदारी वाढवतात; पण रुग्णाच्या चेहऱ्यावरील हास्य हेच कार्याचे खरे पारितोषिक असते,’ या विचारातून त्यांनी रुग्णकल्याणाच्या कार्याचे महत्त्व अधोरेखित केले. रक्तदानातून जीवनदान, संशोधनातून रुग्णकल्याण आणि सामाजिक सहकार्यातून गरजू रुग्णांना आधार देणे, हेच आपल्या कामाचे प्रमुख उद्दिष्ट असल्याचे त्यांच्या कार्यातून दिसून येते.

राष्ट्रीय स्तरावरील या पुरस्कारामुळे डॉ. शंकर मुगावे यांच्या कार्याचा गौरव झाला असून, रक्तदान चळवळ, थॅलेसेमिया रुग्णांसाठीचे संशोधन आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल रुग्णांना उपचार मिळवून देण्याच्या प्रयत्नांना प्रोत्साहन मिळाले आहे. त्याचबरोबर बी. जे. शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय आणि ससून सर्वोपचार रुग्णालयाच्या समाजसेवा विभागाच्या कार्याची राष्ट्रीय स्तरावर दखल घेतली जाणे, ही पुण्यासाठी अभिमानाची बाब ठरली आहे.सेवा हीच साधना, रुग्णकल्याण हेच ध्येय आणि माणुसकी हाच सर्वोच्च धर्म, या भावनेतून डॉ. शंकर मुगावे यांचे कार्य पुढे सुरू आहे. त्यांच्या या सन्मानामुळे वैद्यकीय क्षेत्रातील संशोधन, रक्तदान आणि सामाजिक रुग्णसेवा यांचा एकत्रित प्रभाव अधोरेखित झाला आहे.