पुण्यातील पहिली कोरोनरी अँजिओप्लास्टी करणारे तज्ज्ञ; ४० हजारांहून अधिक अँजिओप्लास्टी आणि एक लाखांपेक्षा जास्त अँजिओग्राफीचा अनुभव

पुणे : हृदयरोग उपचार क्षेत्रात आपल्या कौशल्याचा ठसा उमटवणारे पुण्यातील ज्येष्ठ हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. शिरीष (एम. एस.) हिरेमठ यांचे गुरुवारी रात्री निधन झाले. ते ७५ वर्षांचे होते. गेल्या काही वर्षांपासून ते मेंदूतील ट्यूमरच्या आजाराने त्रस्त होते. दीर्घकाळ आजाराशी लढा दिल्यानंतर सोपान बाग येथील निवासस्थानी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनाने पुण्याच्या वैद्यकीय क्षेत्रातील अनुभवी आणि महत्त्वपूर्ण व्यक्तिमत्त्व हरपल्याची भावना व्यक्त होत आहे.

हृदयविकाराचे निदान, अँजिओग्राफी, अँजिओप्लास्टी आणि गुंतागुंतीच्या हृदयविकारांवरील उपचार या क्षेत्रांत डॉ. हिरेमठ यांनी चार दशकांहून अधिक काळ काम केले. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी ४० हजारांपेक्षा अधिक अँजिओप्लास्टी आणि एक लाखांहून अधिक अँजिओग्राफी केल्या. विशेष म्हणजे पुण्यात १९८९ मध्ये पहिली कोरोनरी अँजिओप्लास्टी करण्याचा मानही त्यांना मिळाला होता. त्यामुळे पुण्यात आधुनिक हृदयविकार उपचारपद्धती विकसित होण्याच्या प्रवासात त्यांचे नाव महत्त्वाने घेतले जाते.

वैद्यकीय शिक्षणातही उज्ज्वल कामगिरी

डॉ. हिरेमठ यांचे वैद्यकीय शिक्षण पुण्यातील बी. जे. वैद्यकीय महाविद्यालयात झाले. १९७३ मध्ये एमबीबीएस पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी पुणे विद्यापीठातून जनरल मेडिसिनमध्ये एमडीची पदवी मिळवली. त्यानंतर मुंबई विद्यापीठातून कार्डिओलॉजी विषयातील डीएम ही उच्च पदवी प्राप्त केली.

शिक्षणानंतर त्यांनी हृदयरोग उपचार क्षेत्रात काम सुरू केले. १९८२ मध्ये जोशी हॉस्पिटलमधून त्यांच्या पुण्यातील वैद्यकीय कारकिर्दीला महत्त्वपूर्ण सुरुवात झाली. पुढे रुबी हॉल क्लिनिकसह शहरातील अनेक वैद्यकीय संस्थांमध्ये त्यांनी सेवा दिली. रुबी हॉल क्लिनिकच्या कार्डियाक कॅथेटरायझेशन लॅबच्या संचालकपदाची जबाबदारीही त्यांनी सांभाळली. बी. जे. वैद्यकीय महाविद्यालय आणि ससून रुग्णालयाशी संलग्न राहून त्यांनी अध्यापन क्षेत्रातही योगदान दिले.

पुण्यात हृदयविकार उपचारांना आधुनिक दिशा

१९८० च्या दशकात हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांमधील अडथळ्यांवर उपचार करण्यासाठी अँजिओप्लास्टी ही तुलनेने नवी वैद्यकीय प्रक्रिया होती. अशा काळात पुण्यात ही उपचारपद्धती उपलब्ध करून देण्याच्या दिशेने डॉ. हिरेमठ यांनी पुढाकार घेतला. १९८९ मध्ये त्यांनी पुण्यात पहिली कोरोनरी अँजिओप्लास्टी केली.

त्यानंतर हृदयविकारांवरील उपचारांमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवणे, गुंतागुंतीच्या रुग्णांवर उपचार करणे आणि नव्या वैद्यकीय प्रक्रियांचा प्रसार करणे यावर त्यांनी लक्ष केंद्रित केले. अँजिओप्लास्टीसारख्या उपचारांमध्ये त्यांचा अनुभव आणि कौशल्य देशभरातील वैद्यकीय क्षेत्रात परिचित होते.

हृदयविकाराचा झटका आलेल्या रुग्णांवर तातडीने उपचार करण्याच्या पद्धती, रक्तवाहिन्यांमधील अडथळ्यांचे निदान आणि आधुनिक उपचार तंत्रज्ञानाचा स्वीकार या क्षेत्रांतही त्यांनी महत्त्वाचे काम केले.

राष्ट्रीय स्तरावरही नेतृत्वाची जबाबदारी

डॉ. हिरेमठ यांचे कार्य केवळ रुग्णालय आणि रुग्णसेवेपुरते मर्यादित राहिले नाही. देशातील हृदयरोगतज्ज्ञांची प्रमुख व्यावसायिक संघटना असलेल्या कार्डिऑलॉजिकल सोसायटी ऑफ इंडियाचे अध्यक्षपद त्यांनी २०१५-१६ या कालावधीत भूषवले.

वैद्यकीय परिषद, चर्चासत्रे, प्रशिक्षण कार्यक्रम आणि हृदयरोगविषयक जनजागृतीच्या माध्यमातून त्यांनी राष्ट्रीय स्तरावर योगदान दिले. हृदयरोगांचे वेळीच निदान, प्रतिबंधात्मक उपाय आणि उपचारांमधील प्रगती सामान्य नागरिकांपर्यंत पोहोचावी, यासाठीही ते प्रयत्नशील होते.

२०१७ मध्ये त्यांना ‘सन ऑफ द सॉईल’ पुरस्काराने गौरविण्यात आले होते. हा सन्मान त्यांच्या व्यावसायिक योगदानाची दखल घेणारा ठरला.

सहकाऱ्यांच्या आठवणींतून कष्टाळू डॉक्टरचे व्यक्तिमत्त्व

त्यांच्यासोबत अनेक वर्षे काम केलेल्या सहकाऱ्यांच्या मते, डॉ. हिरेमठ यांची काम करण्याची क्षमता आणि रुग्णांप्रती असलेली बांधिलकी विलक्षण होती. अत्यंत गुंतागुंतीच्या अँजिओप्लास्टी प्रक्रियांसाठी ते कॅथ लॅबमध्ये अनेक तास घालवत असत. काही प्रकरणांमध्ये चार ते सहा तास किंवा त्याहून अधिक काळ उपचार सुरू ठेवण्याची त्यांची तयारी असे.

नवीन वैद्यकीय तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करणे आणि त्याचा प्रत्यक्ष उपचारांमध्ये उपयोग करणे हा त्यांच्या कामाचा महत्त्वाचा भाग होता. रुग्णसेवेबरोबरच वैद्यकीय शिक्षण आणि ज्ञानाची देवाणघेवाण यांनाही त्यांनी प्राधान्य दिले.

आजारपणातही कामावर परतण्याची जिद्द

काही वर्षांपूर्वी त्यांना मेंदूतील ट्यूमरचे निदान झाले होते. त्यानंतर त्यांच्यावर उपचार आणि शस्त्रक्रियाही करण्यात आली. प्रकृतीत सुधारणा झाल्यानंतर त्यांनी पुन्हा वैद्यकीय कामकाजात सहभागी होण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, आजारपणामुळे आरोग्यावर परिणाम होत गेला आणि मागील दोन वर्षांपासून त्यांची प्रकृती अधिकच खालावली होती.

हजारो रुग्णांच्या आयुष्यात उमटवला ठसा

एका डॉक्टरच्या कारकिर्दीचे मूल्यमापन केवळ त्यांनी केलेल्या उपचारांच्या संख्येवर होत नाही, तर त्यांच्या कामामुळे वैद्यकीय क्षेत्रात किती बदल घडला, यावरही होते. डॉ. हिरेमठ यांच्या बाबतीत या दोन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या ठरतात. पुण्यात अँजिओप्लास्टी उपचारपद्धतीची सुरुवात करण्यापासून ते हजारो गुंतागुंतीच्या हृदयविकारांच्या रुग्णांवर उपचार करण्यापर्यंत त्यांचा प्रवास राहिला.

त्यांच्या निधनाने केवळ एक अनुभवी हृदयरोगतज्ज्ञ गमावला नाही, तर पुण्यातील आधुनिक हृदयविकार उपचारांच्या विकासातील एक महत्त्वाचा साक्षीदारही काळाच्या पडद्याआड गेला आहे. त्यांनी उभारलेला वैद्यकीय कार्याचा वारसा आणि असंख्य रुग्णांना मिळालेले नवजीवन यामुळे त्यांचे योगदान दीर्घकाळ स्मरणात राहील.