वॉशिंग्टन : अमेरिकेच्या हवाई वाहतूक व्यवस्थेला शुक्रवारी (13 नोव्हेंबर 2026) मोठा तांत्रिक धक्का बसला. अमेरिकेची फेडरल एव्हिएशन अॅडमिनिस्ट्रेशन (FAA) या विमान वाहतूक नियामक संस्थेने देशभरातील विमानतळांवरून होणारी विमानांची उड्डाणे तात्पुरती थांबवण्याचा निर्णय घेतला. हवाई वाहतूक नियंत्रण केंद्रांमधील (Air Traffic Control) दळणवळण यंत्रणेत तांत्रिक बिघाड झाल्याने प्रवासी विमान वाहतुकीवर मोठा परिणाम झाला. हजारो प्रवाशांना विमानतळांवर ताटकळत राहावे लागले, तर अनेक विमानांची उड्डाणे रद्द करण्यात आली आणि काही विमानांचे मार्ग बदलण्यात आले.

मात्र, अनेक तासांच्या गोंधळानंतर FAA ने शुक्रवारी रात्री देशव्यापी ग्राउंड स्टॉपचा आदेश मागे घेतला. तरीही विमान वाहतूक पूर्वपदावर येण्यासाठी काही वेळ लागणार असल्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.

नेमके काय घडले?

शुक्रवारी अमेरिकेच्या अनेक प्रादेशिक हवाई वाहतूक नियंत्रण केंद्रांमध्ये दळणवळणाशी संबंधित तांत्रिक समस्या निर्माण झाली. विमानांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवणे, वैमानिकांशी संपर्क साधणे आणि एका विमानतळावरून दुसऱ्या विमानतळापर्यंत विमानांना सुरक्षित मार्गदर्शन करणे ही या केंद्रांची महत्त्वाची जबाबदारी असते.

या यंत्रणेत बिघाड झाल्याचे लक्षात येताच FAA ने सुरक्षेच्या कारणास्तव अमेरिकेतील विमानतळांवरून होणारी उड्डाणे थांबवण्याचा निर्णय घेतला.

आधीच हवेत असलेल्या विमानांना सुरक्षितपणे उतरवण्याची प्रक्रिया सुरू ठेवण्यात आली होती. म्हणजेच, सर्व विमानांना तातडीने हवेतून खाली उतरवण्याचा आदेश देण्यात आलेला नव्हता.

१५ हजारांहून अधिक विमानांच्या उड्डाणांवर परिणाम

या तांत्रिक बिघाडामुळे अमेरिकेच्या विमान वाहतूक क्षेत्रात मोठी विस्कळीत परिस्थिती निर्माण झाली.

* सुमारे १५ हजार विमानांच्या उड्डाणांना विलंब किंवा रद्द होण्याचा फटका बसला.

* हजारो प्रवाशांचे प्रवासाचे नियोजन कोलमडले.

* अनेक विमानतळांवर प्रवाशांच्या लांबच लांब रांगा लागल्या.

* काही विमानांना पर्यायी विमानतळांवर उतरवण्यात आले.

* देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय विमान वाहतुकीवर परिणाम झाला.

* विमान कंपन्यांना उड्डाणांचे वेळापत्रक नव्याने आखावे लागले.

सायबर हल्ला होता का? अमेरिकन प्रशासनाचे स्पष्टीकरण

या घटनेनंतर अमेरिकेच्या विमान वाहतूक व्यवस्थेवर सायबर हल्ला झाला असावा का, असा प्रश्न उपस्थित करण्यात आला.

अमेरिकेचे होमलँड सिक्युरिटी सचिव मार्कवेन मुलिन यांनी याबाबत स्पष्टीकरण दिले. प्राथमिक माहितीनुसार हा सायबर हल्ला असल्याचे कोणतेही संकेत मिळालेले नाहीत. दूरसंचार यंत्रणेतील बिघाड हे त्यामागील संभाव्य कारण असल्याचे त्यांनी सांगितले.

मात्र, या बिघाडाचे नेमके कारण शोधण्यासाठी तपास सुरू असल्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.

जुन्या तंत्रज्ञानामुळे निर्माण झाला मोठा प्रश्न?

अमेरिकेचे परिवहन मंत्री सीन डफी यांनी या घटनेनंतर विमान वाहतूक नियंत्रण व्यवस्थेतील तांत्रिक मर्यादांवर भाष्य केले.

अमेरिकेची हवाई वाहतूक नियंत्रण यंत्रणा मोठ्या प्रमाणात जुन्या तंत्रज्ञानावर अवलंबून आहे. या यंत्रणेतील राऊटर्सवर मोठ्या प्रमाणात डेटा प्रक्रिया होत असताना त्यांच्यावर अतिरिक्त भार निर्माण झाला आणि डेटामध्ये विसंगती दिसू लागली. परिणामी सुरक्षेच्या दृष्टीने उड्डाणे थांबवण्याचा निर्णय घ्यावा लागल्याचे सांगण्यात आले.

या घटनेने अमेरिकेच्या विमान वाहतूक व्यवस्थेच्या आधुनिकीकरणाची गरज पुन्हा एकदा अधोरेखित केली आहे.

FAA ने अखेर ग्राउंड स्टॉपचा आदेश मागे घेतला

अनेक तासांच्या प्रतीक्षेनंतर शुक्रवारी रात्री अमेरिकेच्या पूर्व किनारपट्टीच्या वेळेनुसार रात्री 8.15 वाजता हवाई क्षेत्र पुन्हा उड्डाणांसाठी खुले करण्यात आल्याची माहिती परिवहन मंत्री सीन डफी यांनी दिली.

मात्र, ग्राउंड स्टॉप मागे घेतला म्हणजे सर्व विमानसेवा तत्काळ सुरळीत होणार नाहीत. रद्द झालेली उड्डाणे, विमानांचे बदललेले मार्ग आणि विमानतळांवर अडकलेले प्रवासी यामुळे संपूर्ण वेळापत्रक पूर्ववत होण्यास वेळ लागणार आहे.

प्रवाशांनी विमानतळावर जाण्यापूर्वी संबंधित विमान कंपनीकडून आपल्या उड्डाणाची सद्यस्थिती तपासावी, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

यापूर्वीही थांबली होती अमेरिकेची विमानसेवा

अमेरिकेतील सर्व विमानतळांवरील उड्डाणे एकाच वेळी थांबवण्याची घटना अत्यंत दुर्मिळ मानली जाते.

* 11 सप्टेंबर 2001 : अमेरिकेवरील दहशतवादी हल्ल्यानंतर देशाच्या हवाई क्षेत्रात अभूतपूर्व निर्बंध लावण्यात आले होते.

* जानेवारी 2023 : FAA च्या NOTAM या वैमानिकांना महत्त्वाच्या सूचना देणाऱ्या संगणकीय प्रणालीमध्ये बिघाड झाल्यामुळे देशांतर्गत विमानांची उड्डाणे काही काळ थांबवण्यात आली होती.

* 13 नोव्हेंबर 2026 : हवाई वाहतूक नियंत्रण केंद्रांमधील दळणवळणाच्या समस्येमुळे पुन्हा एकदा देशव्यापी ग्राउंड स्टॉप लागू करण्यात आला.

या घटनेमुळे अमेरिकेच्या विमान वाहतूक व्यवस्थेतील तांत्रिक सुरक्षितता आणि आधुनिक पायाभूत सुविधांचा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर आला आहे.

एकूणच, जगातील सर्वात प्रगत विमान वाहतूक व्यवस्थांपैकी एक मानल्या जाणाऱ्या अमेरिकेच्या हवाई वाहतूक व्यवस्थेत केवळ दळणवळण यंत्रणेतील तांत्रिक बिघाडामुळे देशव्यापी उड्डाणे थांबवण्याची वेळ आली. सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देत FAA ने घेतलेला हा निर्णय विमान वाहतूक क्षेत्रातील तांत्रिक पायाभूत सुविधांचे महत्त्व अधोरेखित करणारा ठरला आहे.