पुणे : दरवर्षी 28 फेब्रुवारी रोजी देशभरात राष्ट्रीय विज्ञान दिन साजरा केला जातो. 1928 साली महान भारतीय शास्त्रज्ञ C. V. Raman यांनी ‘रमन परिणाम’ (Raman Effect) या शोधाची घोषणा केली होती. या क्रांतिकारी शोधासाठी त्यांना 1930 मध्ये भौतिकशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार प्रदान करण्यात आला होता.याच पार्श्वभूमीवर Indian Institute of Science Education and Research Pune (IISER पुणे) येथे राष्ट्रीय विज्ञान दिन 2026 निमित्त विविध सार्वजनिक उपक्रम आणि वैज्ञानिक कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे. हा कार्यक्रम विद्यार्थी, शिक्षक तसेच सर्वसामान्य नागरिकांसाठी खुला आहे.

“Women in Science: Catalyzing Viksit Bharat” ही यंदाची थीम

भारत सरकारच्या Department of Science and Technology (DST) यांनी यंदाच्या राष्ट्रीय विज्ञान दिनाची थीम “Women in Science: Catalyzing Viksit Bharat” अशी जाहीर केली आहे. या अनुषंगाने IISER पुण्यात नामांकित महिला शास्त्रज्ञांची व्याख्याने आयोजित करण्यात येणार असून, त्यांच्या संशोधन कार्याचा आणि व्यावसायिक प्रवासाचा आढावा घेतला जाणार आहे.याशिवाय पद्मश्री पुरस्कार विजेते आणि प्रख्यात विज्ञानप्रसारक Arvind Gupta यांचे विशेष प्रात्यक्षिक व्याख्यान होणार आहे. शिक्षणातील नवकल्पना आणि विज्ञान संवादाचे महत्त्व यावर ते मार्गदर्शन करणार आहेत.

विविध वैज्ञानिक विषयांवरील व्याख्याने

कार्यक्रमात संशोधनाची संकल्पना आणि व्यवहार, जैविक व आण्विक विज्ञानातील प्रगती, जैव-प्रेरित प्रणाली, शालेय स्तरावरील डेटा-आधारित प्रयोग, तसेच विज्ञानातील महिलांचे योगदान अशा विविध विषयांवर व्याख्याने आयोजित केली आहेत.

विज्ञान प्रात्यक्षिके, प्रदर्शन आणि स्पर्धा

या निमित्ताने विज्ञान आणि गणितातील प्रयोगांचे थेट सादरीकरण, ‘चमत्कारांमागील विज्ञान’ उलगडणारे सत्र, विज्ञान खेळणी प्रात्यक्षिके, तसेच विद्यार्थ्यांनी आणि शिक्षकांनी तयार केलेल्या विज्ञान मॉडेल्सचे प्रदर्शन भरविण्यात येणार आहे.याशिवाय प्रत्यक्ष सहभागातून विज्ञान उपक्रम, दिवसा खगोल निरीक्षण, पझल सत्रे, विज्ञान प्रश्नमंजुषा स्पर्धा यांचे आयोजन करण्यात आले आहे. “The Mysteries of the Universe” या विषयावर Science Activity Centre च्या यूट्यूब चॅनेलवर थेट ऑनलाइन क्विझ स्पर्धाही घेण्यात येणार असून विजेत्यांना पारितोषिके दिली जाणार आहेत.कार्यक्रमाचे सविस्तर वेळापत्रक IISER पुणेच्या अधिकृत संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.

कल्पकघर, पीसीएमसी सायन्स पार्क येथे विशेष जनजागृती कार्यक्रम

मुख्य कॅम्पस व्यतिरिक्त, IISER पुणे आणि Pimpri Chinchwad Science Park यांच्या संयुक्त विद्यमाने 27 फेब्रुवारी ते 1 मार्च 2026 दरम्यान कल्पकघर कम्युनिटी टिंकरिंग सेंटर येथे तीन दिवसीय जनजागृती कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले आहे.

या उपक्रमात ‘Weather Hackathon’, STEM मॉडेल्स आणि हॅकाथॉन प्रदर्शन, STEM आर्ट सादरीकरण, स्ट्रिंग आर्ट, पिक्सेल आर्ट, पेन प्लॉटर, पझल्स, लोकप्रिय विज्ञान व्याख्याने, STEM चित्रपट प्रात्यक्षिके आणि प्रत्यक्ष कार्यशाळांचा समावेश आहे.राष्ट्रीय विज्ञान दिनाच्या निमित्ताने आयोजित हे उपक्रम विद्यार्थ्यांमध्ये विज्ञानाची आवड निर्माण करण्यास आणि ‘विकसित भारत’ घडविण्यासाठी महिलांचे योगदान अधोरेखित करण्यास महत्त्वपूर्ण ठरणार आहेत.