नवी दिल्ली : साहित्य अकादमीने २०२५ सालासाठीचे प्रतिष्ठित ‘साहित्य अकादमी पुरस्कार’ जाहीर केले आहेत. देशातील मान्यताप्राप्त २४ भारतीय भाषांमधील उत्कृष्ट साहित्यकृतींना यंदा गौरवण्यात आले आहे. या पुरस्कारांमध्ये ८ काव्यसंग्रह, ४ कादंबऱ्या, ६ कथासंग्रह, २ निबंधसंग्रह, १ साहित्य समीक्षा ग्रंथ, १ आत्मचरित्र आणि २ संस्मरणांचा समावेश आहे.

साहित्य अकादमी पुरस्कारासाठीची प्रक्रिया जानेवारी २०२५ मध्ये सुरू झाली होती. ३० जानेवारी २०२५ रोजी खुली जाहिरात प्रसिद्ध करण्यात आली होती. विविध भाषांतील ज्युरी सदस्यांनी शिफारस केलेल्या साहित्यकृतींना अकादमीच्या सक्षम प्राधिकरणाने मंजुरी दिली.

मराठीसाठी आत्मचरित्राला सन्मान

मराठी भाषेसाठी ‘कल्याणिल्य रेशा’ या आत्मचरित्रासाठी राजू बाविस्कर यांना पुरस्कार जाहीर झाला आहे.

विभागनिहाय पुरस्कारप्राप्त पुस्तके

कविता:

श्रेष्ठ कविता (बंगाली) – प्रसून बंदोपाध्याय

ठाकूर सत्सायी (डोगरी) – खजुरसिंह ठाकूर

भट्टखडकी (गुजराती) – योगेश वैद्य

नजदवानेकी पोट आलाव (काश्मिरी) – अली शैदा

पदपुराण (ओडिया) – गिरिजाकुमार बलियार सिंग

स्थानचतुस्तये ब्रह्मघोष (संस्कृत) – साधु भद्रेशदास

अनिमेषा (तेलुगू) – नंदिनी सिद्धा रेड्डी

सफर जरी है (उर्दू) – प्रितपाल सिंग बेताब

कादंबरी:

करही खेलर साधू (आसामी) – देवब्रत दास

डंगनवी लामा मनसे गथ्व (बोडो) – सहयसुली ब्रह्मा

क्रिमसन स्प्रिंग (इंग्रजी) – नवतेज सरना

मायामनुष्यर (मल्याळम) – एन. प्रभाकरन

लघुकथा:

दादा सीरीसू तांडे (कन्नड) – अमरेश नुगडोनी

कंगलामद्रिबा ईफुत (मणिपुरी) – होबम नलिनी

सेफ्टी किट (पंजाबी) – जिंदर

भरखमा (राजस्थानी) – जितेंद्रकुमार सोनी

मध्य बिरना चेन्ने सावन इनग सगाई (संथाली) – सुमित्रा सोरेन

वाघू (सिंधी) – भगवान अटलानी

निबंध:

कोकणी काव्येम: रुपाणी आणि रूपकम (कोंकणी) – हेन्री मेंडोन्का

नेपाळी परंपरिक संस्कृती रा सब्यता को दुकुटी (नेपाळी) – प्रकाश भट्टराई

साहित्य समीक्षा:

तमिळ सिरुकथायीं थडंगल (तमिळ) – सा. तमिळसेल्वन

आत्मचरित्र:

कल्याणिल्य रेशा (मराठी) – राजू बाविस्कर

संस्मरण:

जीते जी अलाहाबाद (हिंदी) – ममता कालिया

धात्री पात सान गं (मैथिली) – महेंद्र

पुरस्काराचे स्वरूप

पुरस्कार विजेत्यांना ताम्रपट, शाल आणि प्रत्येकी ₹१,००,०००/- रोख रक्कम देण्यात येणार आहे. पुरस्कार वितरण समारंभ ३१ मार्च २०२६ रोजी नवी दिल्ली येथे होणार आहे.

ज्युरी सदस्यांची निवड प्रक्रिया

२४ भाषांतील तज्ज्ञ ज्युरी सदस्यांनी साहित्यकृतींचे परीक्षण करून अंतिम शिफारसी केल्या. या प्रक्रियेमुळे पुरस्कारांची पारदर्शकता आणि गुणवत्ता राखली जाते.

साहित्य अकादमी पुरस्कार २०२५ हे देशातील विविध भाषांतील साहित्यिक परंपरेचा गौरव करणारे ठरले आहेत. नव्या आणि अनुभवी लेखकांच्या योगदानामुळे भारतीय साहित्यविश्व अधिक समृद्ध होत असल्याचे यावरून स्पष्ट होते.