पुणे: नागीण कृती सप्ताहाच्या (२३ फेब्रुवारी- १  मार्च २०२६) आधी सुरू करण्यात आलेले एक नवीन जागतिक सर्वेक्षण भारतातील काही दीर्घकालीन आरोग्याच्या समस्यांनी ग्रस्त ५० वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या प्रौढांवर नागिणीचा लक्षणीय परिणाम अधोरेखित करते आणि प्रतिबंधाशी संबंधित संभाषणांमधील मोठी तफावत स्पष्ट करते. जीएसकेने केलेल्या सर्वेक्षणात असे दिसून आले आहे की नागीण असलेल्या ४३% भारतीय सहभागींनी तीव्र, रोजच्या जगण्यात अडथळा आणणारी वेदना नोंदवली आहे, तीनपैकी एकाने या आजाराने त्यांनी काम करणे किंवा सामाजिक कार्यक्रमांना उपस्थित राहणे थांबवले असल्याचे सांगितले आहे.1 गंभीर मूत्रपिंड आजार (सीकेडी) आणि हृदयविकार (सीव्हीडी) ने ग्रस्त रूग्णांमध्ये सर्वात जास्त व्यत्यय आला, तर मधुमेह आणि सीव्हीडीने बाधित रूग्णांमध्ये सर्वाधिक मृत्यू नोंदवले गेले.1

नागीण हा एक वेदनादायक आणि हानीकारक रोग आहे जो व्हेरिसेला-झोस्टर विषाणू (व्हीझेडव्ही) या कांजिण्या होणाऱ्या विषाणूच्या सक्रियतेमुळे होतो. लोकांचे वय जसजसे वाढत जाते, तसतशी संसर्गाला रोगप्रतिकारक शक्तीच्या प्रतिसादाची ताकद कमी होते, ज्यामुळे नागीण विकसित होण्याचा धोका वाढतो. नागीण सामान्यतः एका बाजूला पुरळ म्हणून सुरू होते. त्यात छातीवर, ओटीपोटावर किंवा चेहऱ्यावर वेदनादायक फोड येतात.# नागीण केवळ लसीकरणाद्वारेच टाळता येऊ शकते.या सर्वेक्षणात असेही अधोरेखित केले गेले आहे की नागीण आणि तिच्या गुंतागुंतीचा धोका असूनही विशिष्ट दीर्घकालीन आरोग्य समस्या असलेल्या चारपैकी सुमारे एकाला नागिणीबद्दल फारसे किंवा काहीच माहिती नसते आणि सुमारे तीनपैकी एकाला त्यांच्या दीर्घकालीन आजारामुळे दाद होण्याचा धोका कसा वाढू शकतो हे सांगता येत नाही.1

यातून असे दिसते की विशिष्ट जुनाट आजारांनी ग्रस्त वृद्ध प्रौढांच्या डॉक्टरकडील नियमित भेटींमध्ये नागिणीबाबत चर्चा होत नाही. भारतातील ५० वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या सुमारे ७५% सहभागींना काही दीर्घकालीन आरोग्य समस्या आहेत आणि ते त्यांच्या डॉक्टरांना नियमितपणे भेट देतात. तरीही सुमारे अर्धे (४८%) म्हणतात की त्यांनी कधीही डॉक्टरांशी नागिणीबाबत चर्चा केली नाही. मधुमेह (४९%) आणि सीव्हीडीने ग्रस्त (३७%) प्रतिसादकांनी त्यांच्या डॉक्टरांशी नागिणीबाबत चर्चा केल्याची शक्यता कमी आहे.

 सर्वेक्षणातील निष्कर्ष चुकीच्या समजुतींकडेही निर्देश करतात. त्यामुळे रुग्णांना उपचार करणे शक्य होत नाही. पाचपैकी सुमारे एका सहभागीचा असा विश्वास आहे की त्यांच्या जुनाट आजारामुळे त्यांच्या रोगप्रतिकारक शक्तीवर परिणाम होत नाही किंवा त्यांच्या पुरळांचा धोका वाढत नाही, तर एक तृतीयांशपेक्षा जास्त लोक असे गृहीत धरतात की केवळ उत्तम जुनाट रोग व्यवस्थापनच त्यांना संसर्गापासून वाचवते.1 जोखमीबाबतच्या ज्ञानाचा हा अभाव नागीण झालेल्यांच्या अनुभवातून दिसतो. चारपैकी एकाने (२६%) असे म्हटले आहे की त्यांना नागीण हा आजार इतका गंभीर असेल याची कल्पना नव्हती.

जीएसके इंडियाच्या वैद्यकीय कामकाज कार्यकारी उपाध्यक्ष डॉ. शालिनी मेनन म्हणाल्या, "भारतातील नागरिकांचे आयुष्यमान वाढते आहे परंतु ते निरोगी आहेत असा त्याचा अर्थ होत नाही. लोकांचे वय जसजसे वाढत जाते, तसतसे त्यांना मधुमेह, उच्च रक्तदाब, हृदयरोग, मूत्रपिंडाचे आजार आणि फुफ्फुसाचे आजार अशा असंसर्गजन्य आजारांचा त्रास होण्याची शक्यता जास्त असते. या परिस्थितीमुळे वृद्ध नागरिकांच्या आधीच कमकुवत होत असलेल्या रोगप्रतिकारक शक्तीवर अतिरिक्त ताण येतो. त्यामुळे संसर्गाशी लढण्याची शरीराची क्षमता आणखी कमी होते. तरीही वृद्ध प्रौढांमध्ये दीर्घकालीन परिस्थिती आणि रोगप्रतिकारक आरोग्य यांच्यातील संबंधांबद्दल फारशी जागरूकता नसल्याचे या सर्वेक्षणातून दिसून येते. यामुळे रुग्णांनी त्यांच्या डॉक्टरांशी नियमित, माहितीपूर्ण संवाद साधण्याची तातडीची आणि वाढती गरज अधोरेखित होते.

प्रतिबंधकेंद्री संवाद होत नसणे ही बाब विशेषतः अशा वेळी चिंताजनक आहे जेव्हा जागतिक स्तरावरील वृद्धांना नागिणीचा त्रास वाढू लागल्याचे दिसते. वृद्धांची मोठी लोकसंख्या असलेल्या जपानमधील जागतिक आकडेवारी पुढील आव्हानाचे प्रमाण स्पष्ट करते. साधारण २०२० मध्ये जपानच्या ६५ वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या प्रौढांची लोकसंख्या सुमारे २९% होती. या लोकसंख्याशास्त्रीय बदलातून असे दिसते की त्या लोकसंख्येतील नागीण झाल्याचे ५०% प्रमाण टक्क्यांपेक्षा जास्त नागरिकांमध्ये दिसले. वाढत्या सार्वजनिक आरोग्याच्या प्रभावामुळे जपानने ६५ वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या वृद्ध व्यक्तींना लक्ष्य करून काही प्रांतांमध्ये त्याच्या लसीकरण प्रोटोकॉलमध्ये नागिणीसंबंधी लसीकरण समाविष्ट केले.  

भारत अशाच लोकसांख्यिकी मार्गावर आहे.  देशाची ६० वर्षांपेक्षा जास्त वयाची लोकसंख्या सध्या सुमारे १५३ दशलक्ष असून ती २०५० पर्यंत दुप्पट होऊन ३४७ दशलक्ष होण्याची अपेक्षा आहे. वृद्धत्वातील हे बदल देशाच्या आरोग्य प्रोफाइलमध्ये दिसून येतात. ७५ दशलक्षाहून अधिक वृद्ध प्रौढ किमान एका जुनाट आजारासह जगत आहेत, तर २७% मधुमेह (~२०%) आणि हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोग (२९%) यासह अनेक दीर्घकालीन आजारांचे व्यवस्थापन करीत आहेत. वाढते वय आणि जुनाट आजारांमुळे वृद्ध भारतीयांना जास्तीत जास्त नागिणीचा धोका संभवतो.

आरोग्याच्या परिणामांच्या पलीकडे जाऊन वृद्धत्व आणि जुनाट आजार यांचे एकत्रीकरण भारताच्या ५ ट्रिलियन डॉलर्सच्या विकासाच्या महत्त्वाकांक्षेसाठी आर्थिक परिणाम आणते.  यामुळे आरोग्यसेवा खर्च, उत्पादकता कमी होणे आणि दीर्घकालीन काळजीच्या गरजा निर्माण होतात, जे टाळता येण्याजोगे आहेत. आरोग्यसेवा खर्च मुख्यत्वे खिशाबाहेर आणि वृद्ध प्रौढांच्या तीन चतुर्थांशपेक्षा जास्त (~७८%) निवृत्तीवेतन किंवा आर्थिक संरक्षणाशिवाय कुटुंबांवर मोठ्या प्रमाणात भार पडतो.

भारत वृद्ध लोकसंख्येसाठी तयारी करत असताना प्रतिक्रियाशील काळजीपासून प्रतिबंधाकडे वळणे हे राष्ट्रीय प्राधान्य बनले पाहिजे. या सर्वेक्षणातील निष्कर्षांवरून असे दिसून आले आहे की दादांसह प्रौढांच्या लसीकरणाला प्रौढांच्या आरोग्यविषयक चर्चेचा एक नियमित भाग बनवण्याची गरज आहे, विशेषतः दीर्घकालीन आजारांसह जगणाऱ्यांसाठी.  सर्वेक्षणात असे दिसून आले आहे की, डॉक्टरांकडून (३८%) किंवा त्यांना माहित असलेल्या एखाद्याकडून (४१%) शींगल्सबद्दल ऐकून प्रतिसादकर्त्यांना जोखीम, प्रतिबंध आणि दैनंदिन जीवनावर शींगल्सचा संभाव्य परिणाम याबद्दल अधिक माहितीपूर्ण संभाषण सुरू करणे आवश्यक होते.1 हे संभाषण टाळता येण्याजोगे दुःख कमी करण्यास जीवनाच्या गुणवत्तेचे रक्षण करण्यास आणि आरोग्य सेवा प्रणालीवरील दीर्घकालीन ओझे कमी करण्यास मदत करू शकते.